Koronavirüs ( Covid-19) Salgınını Çocuklara Nasıl Anlatmalı?

Bir Dünya Çocuk, Dünya Sağlık Örgütü tarafından pandemi olarak ilan edilen Covid-19 salgını süresince merkezlerindeki faaliyetlere ara verdi. Psikososyal Destek çalışanları Skype üzerinden bir araya gelerek her gün evde olan çocuklar başta olmak üzere toplumun ruh sağlığına olumlu katkıda bulunmak için içerikler üretiyor. 

İlk içerik bütün ebeveynlerin karşı karşıya olduğu temel bir soruyu ele alıyor: Bu salgını çocuklara nasıl anlatmalı? Salgını çocuğuma anlatmalı mıyım? Ne söylemeliyim? Korkmaması için ona başka bir şey mi söylemeliyim?

Bu yazıyı, Bir Dünya Çocuk Psikososyal Destek Uygulayıcıları Beyza Çelik, Selen Ulu ve Şerif El Hacı güvenilir kaynaklardan faydalanarak hazırladı ve Psikolog Muhammet Can da gözden geçirdi.

Koronavirüs ( Covid-19) Salgınını Çocuklara Nasıl Anlatmalı?

Pek çok ebeveyn, çocuklarını günlük streslerden korumaya çalışır. Bunun için çocukların yanında tartışılmaz ve bir çok söylemlere dikkat edilir. Günümüz hastalığı olan ve milyonlarca insanı önemli ölçüde etkileyen Covid-19 ebeveynler ve çocuklar açısından kaygı ve korku yaratmaktadır. Ebeveynler çocuklarına bu durumu izah etmekte zorlanmakta ve bunu çocuklara anlatmakta hangi yöntemi kullanacağını bilmemektedir. Buradaki en önemli husus ebeveynlerin çocuklarının yaş ve gelişimlerini göz önünde bulundurarak bu durumu onlara aktarmasıdır.

0-3 yaş arası çocuklarda soyut düşünme becerisi henüz gelişmediğinden Covid-19 oyunlastırılarak o yaş grubu çocuklarına aktarılabilir. Basit ve anlaşılabilecek bir şekilde izahı çocukların gelişiminin olumsuz yönde etkilenmesine engel olur.

6-10 yaş arası çocuklarda soyut düşünme becerileri gelişmiş olduğu için bu hastalığı kavrama becerileri daha fazladır. Önemli olan nokta hastalığın bütün yönleri ve gerçekçiliği ile çocuklara aktarılmasıdır. Evde sürekli haber kanallarının açık olmamasına  çocuğunuzun bulunduğu ortamlarda kaygılı ya da kötü sonuçlu düşünceler paylaşılmamasına dikkat edilmelidir. Okula gitmemesinin tedbir amaçlı olduğu ve kaygılarının anlaşıldığı aile tarafından çocuklara aktarılmalıdır.

11-15 yaş arası çocuklar ya ebeveynlerinden ya sosyal medyadan ya da farklı mecralardan bilgileri kendileri edinmişlerdir ancak edinilen bilgilerin doğru olmasına ve bilimsel dayanağının olmasına dikkat edinilmelidir.

Son günlerde sıklıkla duyduğumuz koronavirüs hakkında endişelenmemiz oldukça normal, çocukların da gerek televizyondan gerek sosyal medyadan tanık olduğu haberlerle olumsuz süreçlere girmesi muhtemel. Peki küresel bir sağlık krizi olarak adlandırdığımız koronavirüsü çocuklara nasıl anlatacağız?

Çocuğunuzun konu hakkındaki bilgi düzeyini öğrenin, çocuğunuzu dinleyin

Çocuğunuzu konuyla ilgili konuşmaya teşvik ederek bilgi düzeyini ölçmekle başlayabilirsiniz. Önce ne kadar bilgi sahibi olduklarını anlayabilir, konuşmanıza o yönde şekil verebilirsiniz. Eğer çocuklar çok küçükse ve Covid-19 hakkında hiçbir şey duymamışlarsa konuyu gündeme daha dikkatli bir şekilde getirebilir bu durumdan yararlanarak, ortada korkulacak yeni bir durum varmış gibi hissettirmemeye özen göstererek, temel hijyen uygulamalarından (el yıkama yöntemleri vb) bahsedebilirsiniz.

Çocuğunuzun rahatça sizinle bir şeyler paylaşabilmesi için güvenli bir konuşma ortamı yaratılmalı ve çocuğunuzun serbestçe konuşmasına olanak tanımalısınız . Resim çizmek, öykü anlatmak ve diğer etkinlikler sohbetin başlamasına yardımcı olabilecek aktivitelerdendir. Çocukları dinlemek, duygusal durumlarının ne olduğunu anlamak onları psikolojik olarak desteklemek için ilk adımdır. 

Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken en önemli şey  çocukların kaygılarını küçümseme ve dikkate almama gibi tutumlardan uzak durulması gerektiğidir. Çocukların hissettiklerini  düşündüklerini kabul edin ve böyle durumlardan korkmanın normal bir şey olduğunu çocuklarınıza anlatın. Dikkatinizi vererek dinlediğinizi onlara gösterin; ayrıca gerek sizinle gerekse güvendikleri ve konuşmak istedikleri yakın çevresiyle ne zaman isterlerse konuşabileceklerini onlara iyice anlatın.

Doğru ve Gerçekçi olun!  Bu durumu algılayabilmelerine zemin hazırlayın 

 Çocuklar dünyada neler olup bittiğine ilişkin doğru bilgiler edinme hakkına sahipler. Ancak yetişkinlerin de çocukları sorunlardan uzak tutma sorumlulukları olduğu da bir gerçek. Çocuğun yaşına uygun bir dil kullanın, tepkilerini gözleyin ve endişe düzeylerine göre duyarlılık derecenizi ayarlayın. Çocuklara basit ve net bilgiler verin. 

Sordukları sorulara yanıt bulamadığınız durumlarda uydurulmuş cevaplar vermeyin. Bu tarz durumları, sorunun cevabını birlikte araştırmak için bir fırsat olarak kabul edin. UNICEF ve  Dünya Sağlık Örgütü  gibi uluslararası kuruluşların web sayfaları bilgi edinme açısından oldukça önemli kaynaklardır. Çevrimiçi dolaşan bazı bilgilerin gerçek olmadığını, uzmanlara güvenmenin yapılacak en doğru davranış şekli olduğunu anlatın.
 

Kendilerini ve çevresinde değer verdikleri şeyleri nasıl koruyacaklarına dair onlara rehberlik edin !

Çocukları koronavirüsten ve diğer hastalıklardan korumanın en iyi yollarından biri düzenli el yıkamanın teşvik edilmesidir. Bunu korkutucu bir konu gibi anlatmanız gerekmez. İşin içine eğlence katmak için el yıkama sırasında şarkı söyleyip, dans bile edebilirsiniz. Çocukların gereksiz ve yanlış bilgilere ulaşmasını bu dönemde aza indirmeye gayret gösterin güvenmediğiniz doğruluğundan süphe ettiğiniz her bilgiyi bir uzmana danışın. Edindikleri yanlış bilgiler çocukları etkileyebilir ve psıkolojık anlamda çocukların iyi olma durumunda hasar yaratabilir. Çocuklarınızı bu dönemde ölüm haberlerinden, yaralanmalardan sakınmaya özen gösterin çünkü deneyimledikleri her olayı kendi korkularıyla özdeştirip daha çok kaygılanmalarına yol açacaktır.

Çocuklara, öksürme ya da hapşırma esnasında ağız ve burunlarını kol içleriyle nasıl kapatacaklarını gösterin.  Bu gibi durumları olan kişilere fazla yaklaşmamalarının iyi olacağını onlara anlatın. Ayrıca ateşleri çıktığında, öksürmeye başladıklarında ya da solunum güçlüğü çektiklerinde sizi bu durumdan mutlaka haberdar etmeleri gerektiğini belirttiğiniz takdirde durumun erken müdahale edilmesi ve fark edilmesi açısından daha yararlı olacaktır.. 
 

Çocuklarınıza güven aşılayın !

TV’de ya da internette rahatsız edici bir sürü görüntüyle karşılaştığımızda dört bir yanımızın krizle çevrildiği gibi bir hissiyata kapılabiliriz. Çocuklar ekrandaki görüntülerle kendi gerçek yaşantılarını tam olarak ayırt edemeyebilirler ve çok yakın bir tehlike altında olduklarını hissetmeleri çok olası bir durum. Mümkün olan bu  durumlarda oyun ve rahatlama fırsatları yaratarak çocuklarınızın bu tür stresli durumlarla baş etmelerinde onlara yardımcı olabilirsiniz. Çocukların sızınle birlikte her şeyın üstesinden gelebileceklerini hissetmeleri içinde bulundukları güvensizlik hissiyatını ortadan kaldıracaktır. Özellikle çocuklarınızla birlikte yatmadan önce her zamanki rutin ve olağan işleri tekrarlamaya özen gösterin ya da mevcut yeni ortamda bulunuyorsanız hergün yaptığınız rutin işlerinizi aksatmadan yapmaya devam edebilirsiniz.

Çevrenizde Covid19’a yakalanan birileri varsa! Ya da tedbir amacıyla böyle bir durumu düşünecek olursak 

Eğer çevrenizde salgın varsa çocuklarınıza hastalığa yakalanmayabileceğini, Covid19 a yakalanan pek çok kişinin çok da ağır bir şekilde yakalanmadığını bazılarının bağışıklığına göre bunu atlatabıldiğini, bir sürü yetişkinin de ailelerinin güvenliği için ellerinden gelen her şeyi yaparak önlemlerini aldıklarını söyleyebilirsiniz.

Çocuğunuz kendini iyi hissetmiyorsa evde/hastanede kalması gerektiğini, çünkü bunun hem kendileri hem de arkadaşları için daha güvenli olacağını söyleyin. Bunun zaman zaman güç (belki de ürkütücü ya da sıkıcı) olabileceğini, ancak kurallara uymanın herkesin güvenliğini sağlayacağını anlatın. İçinde bulunduğumuz kriz için gerekli önlemlerin alındığını ve bu önlemlerin onları koruyacağı bilincini onlara hissettirin.
 

Başkaları tarafından herhangi bir zorbalığa maruz kalıp kalmadığını gözden geçirin

Koronavirüs salgını nedeniyle dünyanın farklı yerlerinden ayrımcılıkla ilgili haberler gelmeye başlamış bulunmaktadır. Bu nedenle çocuklarınızın bu tür bir zorbalığa fiziksel veya çevirim içi ortamlarda maruz kalıp kalmadığını veya bu tür bir ayrımcılığa katkıda da bulunup bulunmadığını kontrol etmeniz oldukça önemli bir yer taşımaktadır.

Covid-19 insanın görünümüyle, nereden geldiğiyle ya da hangi dili konuştuğuyla hiçbir ilgisinin olmadığını çocuklarınıza anlatın. Okullarında ya da kendi çevrelerinde bu tür olaylara maruz kalmışsa veya çevrim içi ortamlarda kalıyorsa ya da kendi uyguluyorsa bu duruma engel olmak çocuğun psikolojik anlamda kendini toparlamasına yardımcı olacaktır.

 
Bütün bilim dünyasının bu salgın ile baş etmeye çalıştığını çocuklarınıza anlatın

Böyle bir durumda çocukların bilim dünyasında gelişmeler yaşandığını bilmek onları bir nebze rahatlatacaktır. Davranışlarınızı çocukların örnek aldığını unutmadan, alınan tedbirler kapsamında bu süreci olumlu yönetmeye ve davranışlarınızı korkudan uzak olumlu şekilde yönlendirmeye ve bilim dünyasındaki gelişmeleri çocuğunuzla birlikte araştırmaya özen gösterin.

Salgını durdurmak ve insanların güvende olmalarını sağlamak için çalışan sağlık görevlilerinin, bilim insanlarının ve gençlerin hayatlarını ve başarılarını onlara anlatın. Duyarlı insanların bu sorun karşısında bir şeyler yaptıklarını bilmek çocuklara iyi gelecektir.

 Konuşmanın dikkatli ve rahatlatıcı bir şekilde sonlandırılması

Bu konuşmanın ardından çocukları farklı sorularla bırakmamak onlarda daha büyük stres bozukluklarına neden olmamak psıkolojık anlamda çok fazla önem taşımaktadır. Konuşmanız biterken çocukların jest ve mimiklerine soluk alıp vermelerine bakarak endişeli olup olmadıklarını belitmelerini isteyin. Bu tür zorlu konular hakkında ne zaman isterlerse sizinle rahatlıkla konuşabileceklerini hatırlatın. Çocuklarınız, onlara önem verdiğinizi, sözlerini dinlediğinizi,  ihtiyaç duydukları her an yardıma hazır olduğunuzu bilmeleri bu süreci rahat ama tedbirli bir şekilde atlatmalarına yardımcı olacaktır.

Bir Dünya Çocuk, 19 Mart 2020
Kaynak gösterilmek kaydıyla paylaşılmasından memnun oluruz.

KAYNAKÇA

  1. World Health Organization, Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public (İngilizce)
    https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public
  2. UNICEF Türkiye Milli Komitesi, Koronavirüsü’nden korumanın yolları
    https://www.unicefturk.org/yazi/koronavirus_korunma
  3. MEGEP Çocukla İletişim, Ankara , 2010
    http://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/%C3%87ocukla%20%C4%B0leti%C5%9Fim%20-1.pdf
  4. 4) Süper Mama (Arapça) https://www.supermama.me/posts/%D8%A3%D9%81%D9%83%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%85%D9%8A%D8%B2%D8%A9-%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%B9-%D9%85%D8%B9-%D8%B7%D9%81%D9%84%D9%83-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84
  5. 5) Arabi 21 (Arapça)
    https://m.arabi21.com/Story/1248956